Chronische Stress

CHRONISCHE STRESS

In de eerste blog werd duidelijk dat stress een chemische lichamelijke reactie is op veranderingen in onze omgeving. Het verschil met onze voorouders 50.000 jaar geleden is dat ons brein is blijven evolueren en dat het een enorme rol is gaan spelen in hoe wij de werkelijkheid beleven. Eigenlijk is het zelfs zo dat je bijna kan stellen dat “de werkelijkheid” niet bestaat maar dat iedereen onbewust zijn eigen werkelijkheid creëert of ze toch op zijn zachtst gezegd inkleurt.

Het ontstaan van chronische stress kan gelinkt worden aan hoe onze hersenen onze omgeving verwerken. Om dit te begrijpen is het nuttig de ontwikkeling van onze hersenen kort toe te lichten.

3 BREINEN.

Grofweg onderscheiden we 3 breinen die zich doorheen onze evolutie van savannebewoner tot ruimtereiziger ontwikkelden:

1. Het oudste, instinctieve Reptielenbrein is gelegen in de hersenstam en heeft als voornaamste functies overleven en voortplanten. Onze reflexen en instincten liggen hier ook in vervat.

2. Het emotionele Zoogdierenbrein brein ligt in het limbisch systeem en stuurt onze emoties en gevoelens. Het huisvest tevens het geheugen waardoor ook onze emoties en dan vooral angst makkelijk worden opgeslagen.

3. Het meest recent ontwikkelde rationele Mensenbrein bevindt zich in de prefrontale cortex. Dit brein verricht onze bewuste taken als studeren, analyseren en twijfelen. Ook onze creativiteit vindt zijn oorsprong in dit brein.

2 STANDEN.

Ons autonoom zenuwstelsel stuurt alle onbewuste lichaamsfuncties in het lichaam: van de vertering van ons voedsel, over het verwijden van onze bloedvaten en het handhaven van de lichaamstemperatuur tot ademhaling en sexuele driften. Deze autonome processen worden ofwel gestimuleerd, ofwel juist afgeremd afhankelijk van in welke situatie we ons bevinden. We hebben als het ware een gas- en een rempedaal die grotendeels onbewust zullen worden aangestuurd door ons brein.

1. Het parasympathisch zenuwstelsel stuurt de meest aangename rest- and digestmodus aan en staat in voor herstel en groei.

2. Het sympathisch zenuwstelsel wekt de intussen gekende fight- or flightmodus op bij momenten van stress.

1 STRESSREACTIE.

Hoewel ons brein dus voortdurend is blijven evolueren, lijkt het wel of de software van onze oerinstincten niet de nodige updates heeft meegekregen. En zo komen we aan de basis van één van de meest voorkomende kwalen van de 21e eeuw: chronische stress.

Ons brein heeft ondanks de duizenden jaren evolutie geen verschil leren maken tussen de levensbedreigende bronnen van stress enerzijds en de stress die een vervelende collega, je dagelijkse file, financiële moeilijkheden, opgroeiende kinderen of verstoorde relaties anderzijds kunnen opleveren.

De lichamelijke reacties van ons sympathische zenuwstelsel waren initieel bedoeld voor kortstondige situaties. De stressoren van vandaag houden echter vele malen langer aan dan in de tijd dat ons reptielenbrein nog de plak zwaaide in ons hoofd.

OVERTHINKING.

We hebben intussen dus ook emoties, gevoelens en bewust analyseren ontwikkeld.

Wanneer we problemen hebben triggeren deze onze amygdala, het angstcentrum dat deel uitmaakt van ons limbisch systeem. Zoals vermeld ligt hier ook de basis van ons geheugen waardoor deze angstgevoelens makkelijk gekoppeld worden aan gebeurtenissen. Op die manier kunnen angststoornissen ontstaan die uiteraard ook een vorm van stress zijn.

We gebruiken ons rationele brein helaas niet alleen om een kijkje te gaan nemen aan de achterzijde van de maan maar veel meer nog om onze dagdagelijkse problemen te analyseren en vervolgens te overdenken.

We gaan gedachten genereren die gebeurtenissen uit het verleden telkens opnieuw ontleden. Daarnaast gaat ons geheugen deze gebeurtenissen zelfs nog een beetje inkleuren en gaan we de objectiviteit van de feiten wat verliezen.

Het gevolg daarvan is dan weer dat we mogelijke scenario's gaan verzinnen van hoe onze problemen gaan evolueren in de toekomst. En vermits ons angstcentrum een bezig bijtje is, ziet die toekomst er dan vaak minder rooskleurig uit dan we zouden willen.

Pure fictie die we voor waar gaan aannemen...

We genereren dus gedachtenloops of patronen die voortdurend aanhouden en die feiten met fictie mengen en ons een negatief beeld op de toekomst voor ogen blijven houden.

CORTISOL.

Eén van de hormonen die door stress worden vrijgezet is Cortisol. Dit brengt ons in een waakzame en alerte toestand.

Bij een normaal dag- en nachtritme zetten we een grote piek aan cortisol vrij even voor we gewoonlijk opstaan. Dit is onze natuurlijke wekker. Daarna zakt de hoeveelheid cortisol langzaam weg zodat we 's avonds makkelijk inslapen.

Wanneer we dus door aanhoudende moeilijkheden of steeds terugkerende negatieve gedachtepatronen stress blijven genereren zullen onze bijnieren continu hoge dosissen cortisol afgeven. Hierdoor wordt ons slaap- en waakritme verstoord en kruipen we in bed met veel te hoge cortisolwaarden.

Dat kan ervoor zorgen dat we niet in slaap vallen waardoor we op onze rug naar het plafond liggen te staren en negatieve gedachten weer de vrije loop krijgen.

Zo wordt de hele stressreactie weer versterkt en is de cirkel helemaal rond.

De kans is groot dat je jezelf wel ergens herkent in dit verhaal. In een volgende blog ga ik dieper in op hoe deze patronen doorbroken kunnen worden.